Araling Panlipunan - WordPress - Free Download PDF

30d ago
17 Views
1 Downloads
4.95 MB
279 Pages
Transcription

2Araling PanlipunanKagamitan ng Mag-aaralTagalogAng kagamitan sa pagtuturong ito ay magkatuwang nainihanda at sinuri ng mga edukador mula sa mga publiko atpribadong paaralan, kolehiyo, at / o unibersidad. Hinihikayatnamin ang mga guro at ibang nasa larangan ng edukasyon namag-email ng kanilang puna at mungkahi sa Kagawaran ngEdukasyon sa [email protected] sa amin ang inyong mga puna at mungkahi.Kagawaran ng EdukasyonRepublika ng Pilipinas1

Araling Panlipunan 2 – Ikalawang BaitangKagamitan ng Mag-aaralUnang Edisyon, 2013ISBN: 978-971-9601-32-6Paunawa hinggil sa karapatang-sipi. Isinasaad ng Seksiyon 176 ng BatasPambansa Bilang 8293: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa ano mangakda ng Pamahalaan ng Pilipinas. Gayon pa man, kailangan muna ang pahintulot ngpamahalaan o tanggapan kung saan ginawa ang isang akda upang magamit sapagkakakitaan ang nasabing akda. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabingahensiya o tanggapan ay ang patawan ng bayad na royalty bilang kondisyon.Ang mga akda / materyales (mga kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan,ngalan ng produkto o brand names, tatak o trademarks, atbp.) na ginamit sa aklat na itoay sa nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsikapang mahanap at mahingiang pahintulot ng mga may karapatang-ari upang magamit ang mga akdang ito. Hindiinaangkin ni kinakatawan ng mga tagapaglathala (publisher) at may-akda angkarapatang-aring iyon.Inilathala ng Kagawaran ng EdukasyonKalihim: Br. Armin A. Luistro FSCPangalawang Kalihim: Yolanda S. Quijano, Ph.D.Mga Bumuo ng Kagamitan ng Mag-aaralConsultant:Koordinator:Mga Manunulat:Tagasuri:Naglayout:Tagaguhit:Zenaida E. EspinoGloria M. CruzGloria M. Cruz, Charity A. CapunitanEmelita C. dela Rosa, Leo F. ArrobangLerma V. JandaEsmeraldo G. LaloMa. Theresa M. CastroRomulo O. ManoosInilimbag sa Pilipinas ngDepartment of Eduction-Instructional Materials Council Secretariat(DepEd-IMCS)Office Address:2nd Floor Dorm G, PSC ComplexMeralco Avenue, Pasig CityPhilippines 1600Telefax:(02) 634-1054 or 634-1072E-mail Address:[email protected]

Mga NilalamanUnang Yunit: Ang Aking KomunidadModyul 1: Ang Komunidad? .3Aralin 1.1. Ano ang Komunidad .Aralin 1.2. Gawain at Tungkulin ng mgaBumubuo ng Komunidad .513Aralin 1.3. Larawan ng Aking Komnidad .26Aralin 1.4. Komunidad ko, Mahal ko .Modyul 2: Iba-Ibang Larawan ngKomunidad .31Aralin 2.1. Komunidad ko, Kikilalanin KoAralin 2.2. Mga Sagisag at Simbolo SaAking Komunidad .39Aralin 2.3. Komunidad Ko, Ilalarawan Ko52Unang Markahang PagsusulitIkalawang Yunit: Kapaligiran, Pinagmulan AtPamumuhay sa KomunidadModyul 3: Ang Kapaligiran ng AkingKomunidad .Aralin 3.1. Payak na Mapa ng AkingKomunidad .33745586769

Aralin 3.2. Ang Katangiang Pisikal ngAking Komunidad .Aralin 3.3. Kapaligiran at Uri ng Panahonsa Aking Komunidad .Aralin 3.4. Pagbabago sa Kapaligiran ngAking Komunidad .Modyul 4 : Pinagmulan ng AkingKomunidad at Pamumuhay Dito .Aralin 4.1. Ang Pinagmulan ng AkingKomunidad .Aralin 4.2. Mga Pagdiriwang sa AkingKomunidad .Aralin 4.3. Mga Pagbabago sa AkingKomunidad .Aralin 4.4. Mga Nananatili sa AkingKomunidad .Ikalawang Markahang Pagsusulit77879499102109118127137Ikatlong Yunit: BUHAY KOMUNIDAD: Hanapbuhayat PamumunoModyul 5: Mga Hanapbuhay saKomunidad . 143Aralin 5.1. Mga Likas na Yaman sa AkingKomunidad . 146Aralin 5.2. Mga Hanapbuhay sa AkingKomunidad . 152Aralin 5.3. Mga Produkto sa AkingKomunidad . 162Aralin 5.4. Ang Pamumuhay saKomunidad . 1694

Modyul 6: Pinuno at Pamumuno saKomunidad . 177Aralin 6.1. Pinuno at Pamumuno saKomunidad . 179Aralin 6.2. Paglilingkod sa Komunidad . 187Aralin 6.3. Epekto ng PamumunonatPaglilingkod sa Komunidad . 196Ikatlong Markahang Pagsusulit .204Ikaapat na Yunit: Pagiging Bahagi ng KomunidadModyul 7: Ang Kahalagahan ng Serbisyosa Komunidad . 213Aralin 7.1. Mga Serbisyo sa KomunidadAralin 7.2. Mga Karapatan ko sa AkingKomunidad .Modyul 8: Ang Aking Papel sa AkingKomunidad .Aralin 8.1 Tungkulin Ko sa AkingKomunidad .Aralin 8.2. Mga Alituntunin sa AkingKomunidad .Aralin 8.3. Pagtutulungan sa AkingKomunidad .Aralin 8.4 Ang Pangarap KongKomunidad .Ikaapat na Markahang Pagsusulit5215222235237245253261269

6

Sa yunit na ito ay tatalakayinang kamalayan at pag-unawa sakonsepto ng komunidad atpagpapahalaga sa mga bumubuonito.Ito ay nahahati sa dalawang (2) modyul:Modyul 1 – Ang KomunidadModyul 2 – Iba-ibang Larawan ng AkingKomunidadInaasahan na maipamamalas ng mag-aaralang sumusunod:pag-unawasa konsepto ng komunidad;pagtukoy at paglalarawan sa mgabumubuo ng komunidad tulad ng:pamilya,paaralan, barangay, simbahan, pamilihan,sentrong pangkalusuganat iba pa; atpagtukoy sa batayang impormasyontungkol sa komunidad tulad ng: pangalanng lugar, dami ng tao, pinuno, wikangsinasalita, mga grupong etnikoat iba pa.7

8

Sa modyul na ito ay tatalakayin angkamalayan at pag-unawa sa kahulugan ngkomunidad, bumubuo dito at mga batayangimpormasyon nito.Ito ay nahahati sa apat na (4) aralin:Aralin 1: Ano Ang Komunidad?Aralin 2: Ang Bumubuo ng KomunidadAralin 3: Larawan ng Aking KomunidadAralin 4: Kahalagahan ng KomunidadSa modyul na ito, inaasahangmaipamamalas ng mag-aaral ang:1. pag-unawa sa kahulugan ngkomunidad,2. pagtukoy sa bumubuo ngkomunidad at ang papel attungkulin ng bawat isa,3. paglalarawan sa kinabibilangangkomunidad ayon sa mga batayangimpormasyon at kinalalagyan,4. pagpapahalaga sa kinabibilangangkomunidad.9

Ano ang Komunidad?Mahalagang malaman at maunawaanmo ang kahulugan ng komunidad.Marapat na kilalanin ang mga bumubuo aturi ng komunidad upang higit namaunawaan ang kahulugan nito.Sa araling ito, ang mag-aaral ayinaasahang:1. mabibigyangkahulugan angkomunidad;2. matutukoy ang mga bumubuo ngkomunidad; at3. masasabi ang kinaroroonan ngkomunidad.10

Ano angkomunidad?Basahin:Ito ang halimbawa ng isang komunidad.11

Maaaring ito ay matatagpuan sa:kapatagankabundukantabing dagat/lawaindustriyaltalampaslungsod12

Ang komunidad ay binubuo ngpaaralan, pamilihan, sambahan, pooklibangan, sentrong pangkalusugan at mgapanahanan na tulad ng nasa larawan.Mayroon din namang mga komunidad hindilahat makikita ang mga ito.13

Sagutin:1. Ano angiyong nakikita salarawan ngkomunidad?2. Saan maaaring matatagpuan ang isangkomunidad ?3. Ano-ano ang bumubuo sa isangkomunidad?4. Ganito rin ba ang makikita sa iyongkomunidad?5. Magkakapareho ba ang mgakomunidad? Paano sila nagkakaparehoo nagkakaiba?6. Ano ang kahulugan ng komunidadA. Iguhit sa papel ang bumubuo sa iyongkomunidad.Kulayan.14

B. Kulayan ang larawan na katulad ngkinaroroonan ng iyong komunidad.kapatagan o sakahankabundukanlungsodIlogtalampasindustriyal15

taopook kalikasan pisikal tahananAng komunidad ay binubuo ng pangkat ng mgana namumuhay at nakikisalamuha saisa’t isa at naninirahan sa isangna magkatulad ang kapaligiran at kalagayangNasa kahon sa ibaba ang ilangmahahalagang kaisipan mula sa araling ito.Basahin at tandaan. Ang komunidad ay binubuo ng pangkat ng mgatao na naninirahan sa isang pook na magkatuladang kapaligiran at pisikal na kalagayan Ang komunidad ay binubuo ng pamilya,paaralan, pamahalaan, simbahan, sentrongpangkalusugan, pook libangan at pamilihan. Maaaring matagpuan sa tabing dagat o ilog,kapatagan, kabundukan, lungsod o bayan angisang komunidad.16

Buuin ang usapan. Isulat ang sagot sapapel.Ano angkahuluganmo ngkomunidad?Ang komunidaday binubuo ngmga.Ang uri ng pamumuhay sakomunidad ay naayon sakanyang kapaligiran.17Ang kinaroroonanng isangkomunidad aymaaaringnasa.

Gawain at Tungkulin ngmga Bumubuo ngKomunidadSa katatapos na aralin, nagkaroon ka ngbatayang kaalaman tungkol sa katangianng iba-ibang uri ng komunidad. Nalamanmo rin ang mga bumubuo rito.Sa araling ito, tatalakayin ang gawain attungkulin ng mga bumubuo sa komunidad.Masusing pag-aaralan ang mga bahagingito upang higit na maunawaan angkinabibilangang komunidad.Sa araling ito, ang mag-aaral ayinaasahang:1. mailalarawan ang gawain at tungkulinng mga bumubuo ng komunidad; at2. maiuugnay ang tungkulin at gawain ngmga bumubuo ng komunidad sa sariliat sa pamilya.18

Basahin:Alam mo ba kung anoang gawain attungkulin ng mgabumubuo ngkomunidad?DOON PO SA AMINGusto mo bang makita ang akingkomunidad? Halika, ipapasyal kita!Ito ang aking tahanan. Dito nakatira angaking pamilya. Masaya kaming naninirahan dito.19

Sa silangan ng palaruan, makikita ang amingpaaralan. Dito hinuhubog ang kaisipan tungo sapag-unlad. Maraming nag-aaral dito. Muhusaymamuno ang aming prinsipal. Magagaling angmga guro rito.20

Sa pinakasentro ng komunidad,makikita ang aming sambahan. Dito samasamang nanalangin ang mga tao. Ito rin angnamumuno sa mga pagdiriwang napanrelihiyon. May iba-ibang simbahan namatatagpuan sa aming komunidad. Angbawat sekta ng relihiyon ay may kaniyakaniyang simbahan. May pagkakaisa anglahatkahit na magkakaiba ang relihiyon atpaniniwala.21

Ito ang aming pook-libangan. Dito kaminaglalaro tuwing araw ng Linggo. Dahil sapalaruang ito, nabuo ang magandangpagsasamahanngbawatisa.Ditoginaganap ang mga palabas at programang aming komunidad.Sa kanluran ng paaralan ay ang healthcenter. Sa health center pumupunta ang mgatao upang magpakonsulta ng kanilang mgakaramdaman. Ang health center din angnangangalaga sa kalusugan ng mamamayan.Nagbibigayitonglibrengbakuna.Namamahagi din ng mga gamot sa mgananinirahan.22

Ang bahay-pamahalaan naman angnamamahala sa kaayusan, katahimikan atkapayapaan ng aming komunidad. Sapamumuno ng Kapitan kasama ang mgaKagawad, ipinatutupad nila ang mgabatas.Ito ang aming pamilihan. Dito kaminamimili ng pangunahingpangangailangan.23

Sagutin:1. Ano-ano ang inilarawang gusali at lugarna bumubuo sa komunidad?2. Ano ang gawain na ginagampanan ngbawat bumubuo ng komunidad?3. Ano-ano ang bumubuo ng iyongkinabibilangang komunidad? Ilarawanang bawat isa.4. Ano ang nagagawa ng mga bumubuong komunidad sa iyong sarili at sapamilya? Ipaliwanag ang sagot.A. Iguhit sa kaliwang bituin ang salitangnaglalarawan sa gawain naginagampanan ng health center at sakanang bituin ang tungkulin nito. Isulatang mga sagot sa papel.24

1. Ilarawan ang pook libangan namatatagpuan sa inyong komunidad.2. Isulat sa bilogang gawain naginagampanan ng pook- libangan sakomunidad.3. Isulat sa tatsulokang tungkulin ngpook libangan sa inyong komunidad.GawainTungkulin25

Sundin ang isinasaad ng panutongnakasulat sa loob ng kahon.Sumulat ngsalitangnaglalarawansa gawain ngsambahanIguhit anglarawan ngsambahan ngiyongkomunidadSumulat ngsalitangnaglalarawansa tungkulin ngsambahanB. Gumupit ng mga larawan nanagpapakita ng paglalarawan sa papelat tungkulin ng Pamahalaang Barangay.Idikit sa angkop na kahon.GawainTungkulin26

C. Iugnay ang larawan na nasa HanayA sa estruktura ng komunidad natinutukoy sa Hanay B. Isulat ang letrang tamang sagot sa papel.1.A.2.B.3.C.4.D.5.E.27

.Ang mga bumubuo ng komunidad ay maykani-kaniyang gawain at tungkulingginagampanan. Kailangan ito upang matugunanang pangangailangan ng mga naninirahan sakomunidad.Bumubuo taguyod angpangangailanganng mga anakBigyan ngwasto atsapat napagkain,tirahan atpananamitPagbibigay ngdekalidad naedukasyon para salahatPagtuturo ngwastongpag-uugali atmga gawainMagpahayag ngmga salita ng DiyosNangangaralat nagtuturong mabutingasal sa mgabata28

PamahalaanHealth Centero OspitalPookLibanganPamilihanGumawa ngbatas, alituntuninat patakaranpara sa kabutihanat kaunlaran ngkomunidadHinuhuli angmga kriminal atpinananatili angkaayusan atkapayapaan salugarNagtataguyod ng Nagbibigay ngserbisyonglibreng gamotpangkalusuganat bakuna samgamamamayanPinagdarausanng mgapagtitipon,pagdiriwang atprograma ngkomunidadPanatilihin angkaligtasan,kalinisan atkaayusan nglugar at mgakagamitanTugunan angpangunahingpangangailanganng mga tao tuladng pagkain,damit, at iba pa.Magtinda ngpangunahingpangangailangan sapresyong kayang mga tao29

A. Hanapin sa Hanay B ang tinutukoy sa HanayA. Isulat ang letra ng tamang sagot sa papel.A1. Palaruan2. Paaralan3. Sentrong4. Simbahan/Mosque5. Barangay6. PamilihanBA. Dito pumupuntaang mga tao upangmagpakunsulta.B. Dito nagtitipon angmga tao upangmagbigay ng papurisa Diyos.C. Dito namimili angmga tao ng KanilangmgapangangailanganD. Isang bahagi ngkomunidad napinamumunuan ngKapitanE. Dito hinuhubog angkaalaman ng mgakabataan/mamamayan tungosa pag-unladF. Dito nagsasamasama ang mga taoupang maglibang30

Ang paglalarawan ng komunidad ay hindilamang nakabatay sa mga bumubuo nito.Dapat na alam at nauunawaan ng mga kasapiang kabuuan nito. Ito ang tatalakayin sa aralingito.Sa araling ito, ang mag-aaral ay inaasahang:1. mailalarawan ang kabuuan ngkinabibilangang komunidad; at2. matutukoy ang pagkakatulad atpagkakaiba ng mga komunidad.31

Paano mo ilalarawanang kabuuan ngkinabibilangan mongkomunidad?Basahin at bigkasin ang tula.Larawan ng Aking KomunidadKomunidad ko’y nasa tabing dagatMaraming turistang dito’ynaghahangadMagandang dalampasigan nananghihikayatNa damhin ang hanging malamig sabalat.Sa aming tahanan malapit angpaaralankung saan nag-aaral maramingkabataansa dakong silangan nando’n angsambahanna siyang dalanginan ng mgamamamayan.32

Sa gawing kanluran, may sentrongpangkalusuganmay doktor at narses nanagtutulunganupang mapanatiling maayos angkalusugannang lahat ng taong dito’ynananahan.Sagutin:1. Saan matatagpuan ang komunidad nainilarawan sa tula?2. Ano-ano ang bawat bumubuo sa komunidadna inilarawan sa tula?3. Sa kanyang paglalarawan, ano ang mgakatangian ng kanyang komunidad?Ipaliwanag ang sagot.4. Kung ikaw, ang tatanungin, paano moilalarawan ang iyong komunidad?33

A. Isagawa ang sumusunod.1. Iguhit sa papel ang lugar ng kinaroroonan ngiyong komunidad.2. Ibahagi sa kamag-aralang iginuhit nakomunidad .3. Paghambingin.4. Tukuyin ang pagkakapareho o pagkakaibang inyong komunidad.B. Isagawa ang sumusunod.1. Iguhit sa papel ang mga bagay at estrukturana makikita sa iyong komunidad.2. Ibahagi sa kamag-aral ang iginuhit nakomunidad.3. Paghambingin.4. Tukuyin ang mga bagay at estruktura na maypagkakatulad at pagkakaiba sa mga kamagaral.C. Sumulat sa papel ng isang pangungusaptungkol sa iyong komunidad.34

Ang kabuuan ng kinabibilangangkomunidad ay mailalarawan ayon sakapaligiran ng kinaroroonan nito. Maypagkakatulad at pagkakaiba ang mgakomunidad sa kapaligirang pisikal at sa mgabumubuo nito.1. Bumuo ng larawang mapa ng iyongkomunidad sa isang papel.2. Gamitin ang mga iginuhit na larawan sa“Gawin Mo.”35

Sa nakaraang mga aralin, tinalakay angkahulugan ng komunidad. Pinag-usapan angmga bumubuo at kinalalagyan nito. Angpinakamahalaga ay nailarawan mo ang iyongkinabibilangang komunidad.Sa aralingito, ang mag-aaral ay inaasahang:1. matutukoy ang kahalagahan ngkomunidad;2. maipaliliwanag ang kahalagahan ngkomunidad sa pamumuhay ng tao; at3. maipagmamalaki na ang bawat bata aymay kinabibilangang komunidad.36

Ikaw ba ay kabilangsa isang komunidad?Pinahahalagahanmo ba ang iyongkomunidad?Bakit mahalagaang komunidad?Basahin.Ang Aking Munting KomunidadIto ang akingmunting komunidad.Dito ako naninirahankasama ng akingpamilya.Nagtutulungan angbawat isa atginagampanan angtungkulin para saikauunlad ngkomunidad.Mahalaga ang ginagampanan ng akingmunting komunidad sa paghubog ng akingpagkatao. Malaki rin ang naitutulong ng tahimikna kapaligiran nito. Nabubuhay kami nangmaayos at masagana ayon sa uri nghanapbuhay na mayroon sa paligid ang amingkomunidad.37

Sagutin:1. Ano ang katangian ng komunidad nabinanggit sa talata?2. Ano-ano ang kahalagahan ng komunidadbatay sa salaysay ng bata?3. Ano ang maibabahagi mo sa iyongkomunidad? Paano mo ito isasagawa?4. Paano mo ipakikita ang pagpapahalaga saiyong komunidad?A. Gumuhit ng isang puso sa iyong papel. Idikitang iyong larawan sa loob ng puso. Iguhit angkaya mong ibahagi sa iyong komunidad.38

B. Pag-aralan ang mga larawan. Sagutin sapapel ang mga tanong.A1. Ano ang ipinakikita sa larawan?2. Ano ang kahalagahan ng sama-samangpagtutulungan ng mga tao sapamayanan?B.1. Ano ang ipinakikita sa larawan?2. Bakit mahalaga ang komunidad sa mgaganitong pagkakataon?39

C. Sundin ang sumusunod:1. Alamin kung ano ang magagawa ngkinabibilangang komunidadsa batang katulad mosa pamilya2. Umisip ng isang malikhaing paraan kungpaano ipakikita ang kahalagahan ngkomunidad. Ipakita sa klase. Ang bawat bata ay may kinabibilangangkomunidad na dapat pahalagahan.Mahalaga ang komunidad sa paghubogng pagkakaisa, pagtutulungan,kapayapaan, pag-uunawaan at paguugnayan ang bawat kasapi nito tungosa pagsulong at pag-unlad.40

Basahin ang pangungusap. Piliin angpangungusap na nagsasaad at nagpapaliwanagsa kahalagahan ng komunidad. Isulat ang sagotsa papel.1. Ang bawat bata ay kabilang sa isangkomunidad na dapat pahalagahan.2. Ang mga tao sa isang komunidad ay patuloyna nagsisikap upang makamit ang kaunlaran.3. Kung may kapayapaan at pagkakaunawaanang bawat kasaping komunidad, walangkaguluhang magaganap.4. Ang diwang pagkakaisa ng bawat kasapi ayisang mahalagang sangkap ng komunidad.5. Ang mga tao sa isang komunidad aynagtutulungan para gumanda ang buhay.6. Mahalaga ang komunidad upangmagkaroon ng pagkakaisa at pag-uunawaanang bawat kasapi nito.7. Ang mga tao sa isang komunidad ay patuloyna nagsisikap upang makamit ang kaunlaran.8. Mahalaga ang komunidad upangmagkaroon ng pag-uugnayan ang bawatkasapi41

42

Ang modyul na ito ay naglalaman ngpaglalarawan sa katangian at batayangimpormasyon tungkol sa komunidad at mgasagisag at simbolong makikita rito.Ito ay nahahati sa tatlong (3) aralin:Aralin 2.1: Komunidad ko, Kikilalanin ko!Aralin 2.2: Mga Sagisag at Simbolo saAking KomunidadAralin 2.3: Komunidad Ko, Ilalarawan KoSa modyul na ito, ang mag-aaral ayinaasahang maipamamalas ang:1. pagsasaliksik ng mga impormasyontungkol sa komunidad;2. paglalarawan sa kinabibilangangkomunidad ayon sa batayang impormasyon;3. paglalarawan sa mga sagisag osimbolong nakikita sa kapaligiran ngkomunidad;4. pagbubuo ng simpleng profile ng sarilingkomunidad; at5. paglalarawan sa sariling komunidad nanagpapakita ng mga katangian at batayangimpormasyon nito sa malikhaing paraan.43

Komunidad ko, Kikilalanin ko!Sa araling ito, maglalakbay ka sa sarilimong komunidad upang alamin ang mgabatayang impormasyon tungkol dito.Tuturuan at igagabay ka ng guro upangmaisagawa ito.Sa aralin ding ito, ang mag-aaral ayinaasahang:1. maitatala ang mga nakalap naimpormasyon tungkol sa komunidad2. masasabi/maipahahayag ang mgabatayang impormasyon tungkol sakomunidad; at makabubuo ngpaglalahat tungkol sa nakalap naimpormasyon ukol sa komunidad.44

Alam mo ba angmga batayangimpormasyon tungkolsa iyong komunidad?Saan maaaring kunin ang mgabatayang impormasyon tungkolsa iyong komunidad?Basahin ang kuwento at itala ang impormasyongtungkol sa komunidad.Ang Aking KomunidadNakatira

Araling Panlipunan . 2 Araling Panlipunan 2 Ma. Ther Inilimbag sa Pilipinas ng _____ Department of Eduction-Instructional Materials Council Secretariat (DepEd-IMCS) Office Address: nd 2 Floor Dorm G, PSC Complex Meralco Avenue, Pasig City Philippines 1600 Telefax: (02) 634-1054 or 634-1072 E-mail Address: [email protected] Mga Bumuo ng Kagamitan ng Mag-aaral Consultant: Zenaida E. Espino ...