KI 214 UFUNDISHAJI KISWAHILI KWA WAGENI MBINU ZA .

2y ago
897 Views
49 Downloads
947.42 KB
19 Pages
Last View : 5d ago
Last Download : 5m ago
Upload by : Mia Martinelli
Transcription

KI 214 UFUNDISHAJI KISWAHILI KWA WAGENIMBINU ZA UFUNDISHAJI KISWAHILI KWA WAGENII.Malengo ya ufundishaji lugha kwa wageniLengo kubwa ni kwamba ili mwanafunzi aweze kujua lugha hiyo kwa stadi zote za lugha ile.Stadi za lugha ni 1. Kusikiliza 2.kuzungumza 3. Kusoma 4.kuandika 5. Sarufi 6. Utamaduniwa lugha ileMalengo ya jumla ya kufundisha ili ni pamoja na:1) Kumwezesha mwanafunzi ili aweze kumudu lugha.2) Kumwezesha mwanafunzi aweze kuwasiliana na wazawa wa lugha husikaLUGHA YA KWANZAStern (1983) anasema kwamba “lugha ya kwanza lugha ambayo mtoto hupata kutoka kwa mamayake mzazi angali mchanga.LUGHA YA PILIStern (1983) anasema kwamba “ lugha ya pili si lugha ambayo mtoto/mtu aliipata alipoanzakukua na kupata lugha. Hii ni lugha ya kujifunza,kwa maana ya kwamba mtu huyu huwa tayariana lugha nyingine.mfano. hapa Tanzania Kiswahili ni lugha ya pili kwa watu wengiLUGHA YA KIGENINi ile lugha ambayo unajifunza na kuitumia lakini wazungumzaji wake wako nje ya nchi aumbali na jamii anapokaa mwanafunzi huyo. Mfn lugha ya kiingereza ni lugha ya kigeni hapaTanzaniaMALENGO YA JUMLA YA UJIFUNZAJI NA UFUNDISHAJI WA LUGHA YAKIGENIMara nyingi hii hutegemea taaasisi yenyewe lakini kuna malengo ambayo ni ya jumla:1)2)3)4)5)6)Kutaka kuwasiliana na wenyeji wa sehemu /nchi husikaKujiandaa kusafiri kwenda nchi nyingine kwa shughuli mbalimbaliKwa ajili ya kufanya biasharaKukidhi vigezo vya masomoKufanya utafiti katika taaluma husikaIli kupata ajira nchi za ng‟amboKITU GANI KIANZE KUFUNDISHWA SASA?Onyo: usijaribu kumfundisha mwanafunzi sarufi za lugha hiyo kwanza, utamfundisha ikibidilakini isiwe kipaumbele chako Anza na salamu za kawaida, salamu katika utamaduni wa mwafrika ni kitu chamuhimu sana, hivyo fundisha salamu,maana lengo ni kwamba huyo mtu awezekuwasiliana.1

MALENGO YA UJUMLA YA UFUNDISHAJI LUGHA YA KISWAHILI KWAWAGENIa) Ili mwanafunzi wa Kiswahili ajue mambo yafuatayo:i.Aweze kumudu lugha ya Kiswahiliii.Aweze kuwasiliana na watumiaji wa lugha ya Kiswahiliiii. Ili wanafunzi waweze kung‟amua mambo yafuatayo:- Namna ya kusema jambogani? Mfano anataka kwenda chooni Asemee wapi? Kwa nini aseme? Kwa naniaseme? Mazingira gani aseme?iv.Ili kuwapa wanafunzi mbinu mbalimbali za kujifunza lugha ya Kiswahili.Wanafunzi wafanye kwa vitendo ili waweze kujichukulia misamiati ya kutoshav.Wanafunzi wang‟amue umuhimu wa lugha wanayojifunzab) ili wanafunzi waweze kutimiza malengo haya, mwalimu ni lazima wape wanafunzi:kuchunguza kugundua kutalii kuhusu lugha ya Kiswahilic) wape uwezo wa kukuza lugha ya Kiswahili kila siku aweze kuongeza msamiati kwakusoma vitabu mbalimbali vya hadithid) wape nafasi kutumia mbinu mbalimbali lugha ili kukuza uelewa waoe) wape uwezo wa kukuza fikra zao na kudadisif) wasaidie kufanya utumbuizi wa vipengele vya mfumo na utamaduni wa lugha yaKiswahiliNADHARIA KUU ZA UJIFUNZAJI LUGHAKuna mambo mawili ambayo waalimu tarajili wanapaswa kujua1) mbinu za kujifunza lugha ya pili ni nyingi kama ilivyo waalimu wengi2) manzingira halishi wakati wa ujifunzaji. Rogers (2001) anasema kwamba “ wakatiwa ufundishaji wa lugha ya kigeni hutumia mbinu mbalimbali kwa ajili yakuwasaidia wanafunzi wafikie malengo yao”kuna nadharia kuu nne (4)za ujifunzaji lugha:1) NADHARIA YA UHULKA Mwasisi wake ni Noamy Chomsky (1957) Wazo kuu lake ni kwamba: binadamu huzaliwa akiwa na uwezo lugha. Yaani kwenyeubongo wake ana mfumo ambao huzaliwa nao kwa ajili ya kujifunza lugha. Ana kifaakinachoitwa LAD (Kifaa cha upataji lugha) Naye Brown (2000) aliunga mkono mawazo haya. Mwingine aliyeunga mkono niEllis (1997) walikuwa na hoja kwamba kuna kipindi mtu akifikia umri Fulanihawezi kupata lugha sawasawa na wazawa wa lugha husika. Umri huo ni kuanzia0-miezi 18. Kwa mujibu wa wataalamu hawa mazingira hayana msaada wowotekatika ujifunzaji lugha.2) NADHARIA YA UTABIA (BEHAVIORISM) Mwasisi wa nadharia hii ni J.B Watson. Wengine wanaoshadidia nadharia hii niLeornald Bloomfied, O.N Mowrer, B.F Skinner na A.W Staats Edward Thorndike (1935) alikuwa wa kwanza kabisa kutafiti zaidi. Kwa mujibuwa wanatabia ujifunzaji wa lugha ni mwigo kwa maana ya kwamba huiga kilekinachosemwa na watu wanaomzunguka2

Aliyetafiti zaidi katika nadharia ya ujifunzaji ni Burrhus Frederic (B.F) skinner ,Huyu alikubali ni mwigo lakini akaongeza kuwa ni uimarikaji wa tabia, hivyomtoto mdogo hazaliwi na lugha bali huichota kutoka kwa wazazi wake Wilga Rivers (1968)anasema mtoto hujifunza kupitia kujaribu na kukosea “trialand error’ huendelea kufanya hivyo mpaka anapofikia matamshi ya jamii nzima. Nadharia hii inayapa mazingira nafasi kubwa katika ujifunzaji lugha Je mtu akitengwa na jamii anaweza kuwa na lugha?3) NADHARIA YA UTAMBUZI Nadharia hii iliasisiwa na Jean Piaget (1954) Alidai kuwa binadamu anapozaliwa kuna kipindi maalum cha kupata lugha Alidai kuwa kujifunza lugha ni sehemu ya makuzi ya binadamu, kwa kadiriunavyokua ndivyo unavyozidi kupata lugha Alidai kuwa mtoto hupata lugha kabla ya kuzaliwa. Arth(2003) anadai kuwa mtoto hupata lugha kabla ya kuzaliwa,kuanzia 0-miezi18 Nadharia hii haipingani na umuhimu wa mazingira katika ujifunzaji lugha4) NADHARIA YA UUMBAJI Nadharia hii iliasisiwa na Jerome Brunner Wazo kuu la nadharia hii inasisitiza nafasi ya mama katika upataji lugha yakwanza Mtoto hutengeneza lugha kutegemeana na mawasiliano ambayo mama yakeanayatumia Alidai, ili mtoto aweze kupata lugha ni lazima mambo yafuatayo yatimizwe Muktadha Tajiriba (experience) Upangilifu (organization) Kujenga mazingira ya upekuzi (udadisi Hukaza zaidi kuhusu mazingira katika ujifunzaji lugha Mwalimu awatie moyo wanafunzi kugundua mfumo wa lugha wao wenyewe Mwalimu na wanafunzi wanapaswa kutumia sana majadilianoNJIA ZA UJIFUNZAJI LUGHA YA KISWAHILINjia za ufundishaji Kiswahili ni nyingi kama na waalimu nao walivyo wengi, lakini njia hiziitatengemea hali ya wanafunzi, hata hivyo njia zifutazo zinapendekezwa zitumike.1. Njia ya majadiliano-njia hii haifai kwa mwanafunzi ambaye ndio kwa mara yakwanza anasikia Kiswahili. Lakini ni njia nzuri kwa mwanafunzi ambayeamewahi kusikia habari za Kiswahili2. Njia ya mahojiano. Mfano mwalimu aandae maswali, awaambie wanafunziwajipe vyeo mfano mmoja anakuwa daktari mwingine anakuwa mgonjwa n.k3. Mchezo wa maswali. Kwa mfano. Kama wewe ungekuwa rais wa marekaniungefanyaje kuhakikisha unakomesha ugaidi duniani? Watajibu na kujipatiamsamiati kibao4. Njia ya uigizaji-mwli awape wanafunzi mwongozo wa maigizo3

5. Njia ya maswali ya papo kwa papo (ana kwa ana) mfano: mimi ni Seni, weweni nani?6. Njia ya uwandani. Mfano ukitaka kuwafundisha misamiati ya sokoi wapelekesokoni.7. Njia ya kutumia mazingira mbalimbali. Mfano kama mwalimu anatakakuwafundisha michezo wapeleke uwanja wa mpira8. Njia ya usomaji. Mfano kusoma pande nne za dunia,kuwapa matini mbalimbaliwanafunzi9. Njia ya majadiliano funge. Yaani wanafunzi wanajadili vitu ambavyovimewekewa mipakaAngalizo:uteuzi wa njia ipi itumike itategemea aina ya wanafunzi na kazi zao!HULKA/TABIA YA UANAFUNZI KUJIFUNZA LUGHAWanafunzi hutofautiana kulingana na hulka zao, mwalimu anahitaji kuangalia mielekeo yawanafunzi wake. Baadhi ya tabia zao ni kama vile: ucheshi, hasira, aibu, hasira za kutojua,hapendi kusahihishwa, mkimya nkATHARI ZA KIJAMII KUHUSU LUGHA/WANALUGHAKila jamii ina mtazamo wake kuhusu ujifunzaji lugha, mtazamo hasi ndio ambao huathiriujifunzaji lugha na kupelekea kutopata motisha wa kujifunza lugha. Baadhi ya mamboyanayoathiri ni kama vilei.ii.iii.iv.v.Nia au lengo la kujifunza lugha hiyoJinsia; inasemekana wanawake wanaweza kupata lugha kuliko wanaumeUmri; umri mdogo ni rahisi kupata lugha kuliko umri mdogoMazingira; mazingira mazuri yanavutia mwanafunzi kujifunza harakaUmilisi wa lugha kama akiwa na umilisi mdogoMalengo ya mwalimu ni kuhakikisha anafanya mambo yafuatayo:i.ii.iii.iv.v.Kuwatia motisha wa kujifunza lughaKumsaidia kuondokana na hasiraKuondoa dhana potofu ya ujifunzaji lugha. Mf. Kuna wanaoamini kwambaKiswahili ni lugha ya kiislamuKuondoa utata katika vipengele vya kisarufiKuwaelezea aina mbalimbail za lugha na mahali zinapotumikaKuhusu matumizi ya lugha ya ishara ni muhimu sana kujua ishara zinazotumika katika jamii.Hivyo mwalimu anapaswa awaeleze mambo yafuatayo;i.ii.iii.iv.Baadhi ya utamaduni huangalia usoni, tabasamu na kujiaminiMatumizi ya mkono wa kushoto au wa kuliaKuonyesha vidole-jamii zingine haziruhusu kabisaNamna ya kusimama na kuelezea jamboIli kutimiza hayo yote mwalimu lazima awe na sifa zifuatazo:i.Awe muwasilishaji mzuri4

ii.iii.iv.v.vi.Awe na mpangilio mzuriAwe mstahimilivuAwe na ujuzi wa kufundishaAwe na uhusiano mzuri na wanafunziAwe na maarifa ya somoSIFA ZA MJIFUNZAJI LUGHAa) Awe na utayari wa kujifunza lugha ya Kiswahili bila kulazimishwab) Afanye mazoezi ya kuitumia lugha hiyoc) Atumie akili kupambanua dhana mbalimbali ili kugundua mambo ambayo jamiiFulani inayafanyad) Awe na uhuru wa kuzungumza lugha hiyoe) Awe na ratiba ya kujifuzaf) Aweze kulinganua na kulinganisha lugha anayojifunzag) Awe na ukarimu ili aweze kuwa na uhusiano na jamii husikah) Awe mtendajii) Azingatie ubora ili aweze kujifunza zaidiMOTISHANi tabia au msukumo katika kutimiza malengo fulani. TUKI (2004) wanadai kuwa motisha nikitu kama fedha inayotolewa ili kumtia mtu hamasa kujifunza jambo.Hata hivyo, si lazima umpe kitu bali unamtia moyo mwanafunzi na kumsaidia. Mwalimuanapaswa kutumia motisha chanya sio hasi. Mfn hutakiwi kuchapa fimboBrown (1994) anasema kuwa motisha;a) Ni kiwango cha uchaguzi ambacho unafanya kuhusu lengo unalotaka kufikiab) Jitihada atumiazo mtu kufikia malengo hayoSKINNER &WATTSON-hawa wanaangalia zawadi na uhimizaji kwa wanafunzipamoja na adhabu ili kufifisha na kujenga hali fulani1.2.3.4.5.AINA ZA MOTISHAMwamko wa mjifunzaji mwanyeweMazingira mazuri ya kufundishia Kiswahili mfano, darasa, nje n.kJamii inayomzunguka ni motisha piaMwalimu anaweza kuwa motisha kwa mwanafunziZana/vifaa vya kujifunzia pia ni motishaMOTISHA IPO KATIKA MAKUNDI MIWILI1. Motisha wa ndani Haitegemei vitu vya nje ya yenyewe Hiki ni kile kinachoonekana kwa mjifunzaji lugha mwenyewe Hii haibadiliki kulingana na muktadha wowote ule2. Motisha wa nje Ni aina ya motisha ambayo mwanafunzi hutegema kupewa, kupata, kusikia au kuona5

Hivi vitamsaidia katika kujifunza lughaMwalimu wasaidie wanafunzi kutumia lugha kulingana na muktadha. Hapa kunamambo ya kuzingatia:a)b)c)d)Akili ya mwanafunzi: lazima utambue tofauti zao katika akili zao ili kujifunza lughaKipaji chao-kuna wengine wana vipaji vya kujifunza lughaUmri-watu wazima huchelewa kujifunza lughaJinsia-inasemekana wanawake wanaweza kupata lugha haraka kuliko wanaumeUFUNDISHAJI LUGHA KIMAWASILIANO Ni muhimu kuhakikisha kwamba katika kujifunza lugha ufundishaji uwe wa mawasiliano Ni mbinu ya kufundisha lugha ngeni na lugha ya pili Husisitiza mwingiliano maathiriano kama mbinu ya kujifunza lughaKAZI ZA LUGHA Van (1975) anasema kuwa kazi ya lugha ni:a) Kutoa habari Kusimulia Kuuliza Kutoa taarifab) Kutafuta taarifa za kitaalumac) Kuelezea mihemuko na misisimko. Mfno mapenzi, misisimkod) Kuelezea masuala ya uadilifu.mfn kuomba msamaha, ibada etce) Kwenye mambo ya ushirikiano. Mfn kuamkia watu, kujitambulisha nkAngalizo: hata kama mwanafunzi ana malengo mengine ya kujifunza lugha hiyo nilazima umfundishe umuhimu wa lugha hiyo kulingana na muktadhaMASHARTI YA KUZINGATIAa) Azingatie majukumu ya kijamii mfn ataanzaje kuzungumza na mtuasiyemjua? Watu wengine ni wenye mamlaka Fulani, hivyo kuna namna yakuzungumza naob) Majukumu ya kisaikolojia-mfano asipendelee upande wowote mfnCHADEMA CUF na CCMc) Mazingira ya lugha ilipo. Je ni lugha ya taifa? Watu wanaokuzungukawanatumiaje?Angalizo: lugha sio sarufi tu au fonolojia bali ni chombo cha mawasiliano, hivyoinahitaji kufundishwa kimawasiliano zaidiMUKTADHA WA UFUNDISHAJI LUGHA Haya ni mazingira halisi ambapo tukio la ufundishaji lugha hufanyika kwa kuzingatiawadau wakuu watatua) Mwanafunzib) Mwalimu6

c) Jamii Pamoja na motisha ufundishaji uzingatie sana mambo yafuatayo: Utoaji wa kazi na mazoezi mengi Tumia lugha katika mazingira halisi na yanayostahili ukilenga kwenye stadi nneza lugha Matumizi ya lugha kwa kuzingatia muktadha Utumizi wa mazingira halisi ya darasa.mfn picha, katuni. Nk Himiza ushirikiano miongoni mwa wanafunzi baina yao na baina yako mwalimu Tumia mbinu zaidi ya moja. Mfn vikundi, majibizano nk (rejea mbinu) Fafanua kwa uangalifu masuala ya kisarufi Ajue maono ya mwanafunzi. Mfn huzuni, ucheshi nk Kuunda mazingira ya utani darasaniUFUNDISHAJI WA DARASA MSETO TUKI (2013) Mseto ni hali ya kuwa na mchanganyiko wa makabila mbalimbalikutengeneza kitu fulani Hapa ni mchanganyiko wa darasa lenye wanafunzi wanaotoka sehemu mbalimbali nawenye umri tofauti, malengo tofauti nk Hivyo mwalimu inakubidi utofautishe sana katika ufundishaji wako na uwe makini iliusije ukawakwaza wanafunzi wenginea)b)c)d)e)f)NAMNA YA UFUNDISHAJI DARASA MSETOLazima mwalimu uwe na maarifa ya wanajamii mfn utamaduni wao. Kama ni wazungu,wachina nk jua utamaduni waoUwe na usisitizaji wa lugha lengwa. Kama ni Kiswahili basi pendelea kutumia Kiswahiliili usiwakwaze sana. Hata hivyo lazima wawe na lugha ambayo wewe unaijuaTumia vitendo halisi, ishara nkArika wageni mbalimbali waje waeleze kuhusu lugha na mazingiraPuuza(ignore) malengo ya wanafunziUfundishaji wa masuala ya utamaduni lazima ufungamane na muktadha husikaSIFA ZA MPATAJI LUGHAMpataji lugha ni lazima awe na sifa kuu mbili tu:1. Umilisi wa kiisimu Ni uwezo alio nao mjifunzaji lugha ambao unamwezesha kutofautisha viambo,miundo tofauti ya lugha na msamiati wa lugha pia kuweza kutamka lugha ile.2. Umilisi wa kiisimujamii Ni umilisi ambao mtumiaji wa lugha hupata lugha inayomwezesha kujifunza lugha nakuzingatia muktadhaNADHARIA /MBINU /MIKABALA ZA KUJIFUNZA LUGHA YA KIGENI Nadharia ni mkondo wa mawazo unaotumika kuelezea jambo7

Mtesigwa(2009) anasema “ nadharia ni kiunzi cha mitazamo, mawazo au vitendovinavyohusisha uchunguzi, mpangilio na uchanganuzi wa matukio katika kukabili sualafulani kisayansi kuna mambo mawili ambayo lazima tujikumbushe:a) Njia za ufundishaji lugha ya kigeni ni nyingi kama waalimu walivyowengib) Kumbuka hali ya darasa. Tumia njia mbinu zaidi ya moja darasani,usitumie njia moja tu. Rogers&Richards (2001)wanasema kuwa tunapojiandaa kwenda kufundisha tunahitajikujiuliza maswali yafuatayo:a) Malengo ya ufundishaji lugha lengwa(LL) ni yapi? Mfano labda lengo laolinaweza kuwa wanataka kuzungumza tu.b) Upi ni msingi asili wa lugha lengwa na unaathiri vipi njia za kufundisha. Mfnkaida za lugha ya Kiswahili ni zipi?c) Ni misingi ipi inatumika kuchagua mambo katika ufundishaji lugha?d) Ni misingi ipi ya upangiliaji wa mada. Mfano kwa kuzingatia suala la utamaduni,mfano salamu nke) Je lugha mama ya mwanafunzi ina jukumu gani katika kujifunza lugha? Mfanomiundo ya lugha mama inafanana na lugha lengwa?f) Je wanafunzi binafsi watumie mbinu zipi katika kujifunza lugha hiyo?g) Je ni mbinu na vitendo vipi hufanikisha vizuri ujifunzaji lugha ya pili (kigeni)?1. Mbinu ya tafsiri sauti2. Mbinu ya moja kwa moja(direct method3. Mbinu ya usomaji(reading approach method)4. Kusikia na kusimulia (audiolingual method)5. Kushirikisha jamii (community language learning method)6. Mbinu ya ukimya (silence method)7. Mbinu ya mawasiliano (communicative language approach)8. Mbinu ya mwitiko jumuishi(total physical response)9. Mbinu ya utambuzi (communitive code method)10. Mbinu ya upendekezi (suggestopidia method) wakati mwingine hujulikana kama mbinu ya kimapokeo. Huu ni mkabala ambaoufundishaji wa lugha ya kigeni umejiegemeza katika sarufi ya lugha ya Kiratini.Iliasisiwa/anzishwa na Meidinger (1783) na Ploetz (1849) wakati ule iliaminika kwambalugha ya kiratini ndiyo lugha pekee. Nafasi ya lugha mama ilipuuzwa kwa kiasi kikubwa na ilijikita katika sarufi ya Kiratini,na hivyo mwalimu alipaswa kujikita katika kufundisha sarufi ya Kiratini na vipengelevingine vilipuuzwa Huu ulikuwa ni mkabala elekezi-yaani unawaelekeza watu namna ya kutumia lugha nasivyo wanajamii wanavyotumia lugha hiyo8

Iliasisiwa na Gouin(1880) Nadharia hii inazingatia uzungumzaji wa lugha husika Mbinu zilizopaswa kufundishia ni zile zilizohamasisha wanafunzi kuzungumza. Mfnmbinu ya majadiliano,uigizaji,maswali katika vikundi Masomo yalianza kwa hadithi fupi halafu wanafunzi wanauliza maswali kuhusu hadithiwaliyosimuliwa na mwalimu aliwaambia watoe maoni yao kuhusu hadithi hiyo. Matumizi ya vielelezo vilitumika zaidi. Mfano picha, ramani, katuni n.k Kipengele vya sarufi kilifungushwa kwa kufuata muktadha halisi ambamo lughainatumika Kipengele cha utamaduni kilifundishwa kwa uchache sana Mbinu hii inatumika kufundishia kwa wanafunzi wanaojifunza lugha yakigeni ambao hawatarajiwi kutoka nje ya nchi ambapo lugha hiyoinatumika Malengo yake huwa kuendeleza uwezo wao wa kusoma ile lugha Vipengele vinavyofundishwa ni vile vinavyohusu usomaji, hivyovipengele vingine havihusiki. Mkazo wake ni kwamba anayejifunza lughaaweze kusoma vitu vingi kwa wakati mmoja. Mbinu hii haimpi mjifunzaji lugha uwezo wa kuzungumza lugha husikabali ni kuisoma tu.4. Nadharia hii ilitokana na haja ya ukarimani nchini marekani miaka 1940.Iliasisiwa na Bloomfield (1942) na Fries (1945)Msingi mkubwa wa nadharia hii ni kile kinachosemwaMaandishi hayakupewa fursa kubwa bali kile kilichosemwa ndichokilikuwa cha muhimu sana. Bloomfield alisema kuwa lugha si katikamaandishi bali ni kile ambacho kinasemwa.Inahusisha kusimulia mada mbalimbali na kupima uwezo wa kusikiaWalipenda sana kutumia miziki, nyimbo, usimulizi na ughanajiWalisisitiza stadi ya kusikiliza, kuzungumza, kusoma na kuandikaWaliongeza kitu kingine cha kuona Iliasisiwa na curran (1976) Dai la nadharia hii ni lugha ni watu, kwa maana ya kwamba huwezikutenga jamii na lugha Walidai kwamba ili uweze kumfundisha mwanafunzi mgeni basi nendakwenye jamii husika Walidai pia kwamba kama utaamua kufundishia darasani bali darasa lakolifanye angalau lifanane fanane na jamii ya lugha husika Ili uweze kufundisha watu ni lazima ushirikishe watu wanaotumia lughahiyo.9

Mwanafunzi atapata vichocheo vya aina nyingi katika jamii na kubaini nimambo gani yanafaa na mambo gani hayafai Nadharia hii inaipa kipaumbele jamii kama chombo muhimu katikakujifunza lugha Nadharia hii inaamini kwamba kila lugha ina mfumo wake tofauti nalugha nyingine, hivyo ufundishaji wa lugha ya pili ulenge kumfanyamjifunzaji wa lugha kuwa mmilisi au kukaribia kuwa mmilisi wa lughaanayojifunza Nadharia hii inadai kwamba ujifunzaji wa aina yoyote ile unahusisha vituviwili.Kichocheo Mwitikio mgeuko(Mwalimu)(mwanafunzi)-(anabadilika) Ili kuweza kutimiza hili, mwalimu anahitaji kujenga mazingira ya utanikatika darasa jambo ambalo litaleta matokeo mazuri ya umilisi wa lughahusika Nadharia hii inamhitaji mwalimu kufanya tathimini kwa wanafunziwake ili kubaini kama kuna badiliko Nadharia hii inatokana na ukosoaji/udhaifu wa nadharia ya mbinu yasarufi na ile ya moja kwa moja Ilianzishwa mwaka 1970 Wanadai kwamba mwanafunzi apewe vipengele vyote vya lugha kwaujumla mwanafunzi kumpa maarifa mapana kuhusu lugha, kumpakanuniza msingi kuhusu lugha, halafu yeye mwenyewe kulingana na utambuziwake aweze kuielewa lugha. Uwafundishe kanunu za msingi. Kwa mfano katika lugha ya Kiswahili nilazima ujue ngeli za majina-hii itakusaidia kutumia nomino katikamazingira tofauti tofauti, vitenzi-waeleze namna ambavyo vinaweza kukaapeke yake kama sentensi Nadharia hii pia hujulikana kama mkabala asilia.Iliasisiwa na James Asher 1969Inatilia mkazo mfumo na muundo wa lugha.Kama ilivyo nadharia ya usikizi nadharia hii pia inasisitiza umuhimu wa kumudumazungumzo kama sehemu ya umilisi wa lugha Ufundishaji uhusishe mazoezi ya kurudia rudia ambayo angalau unamfanya mwanafunzikumudu anachojifunza Nadharia hii inasisitiza matumizi ya vitendo na ishara mbalimbali kama nyenzo mojawapokatika kujifunza lugha. Ilianzishwa na Lonzano georgi (1979)10

Nadharia hii inayapa mazingira bora ya ujifunzaji lugha kama nyenzo muhimu mojawapokatika kujifunza lugha. Hii inamaanisha kwamba mazingira yanayotumika kujifunzialugha ni lazima yamkumbushe mwanafunzi kile alichojifunza jana yake Wanaelezea namna ya mkao wakati wa kufundisha wanafunzi wageni. Mkao katika darasauwe ni wa kutazamana, maana yake vikae kwa duara. Wanasisitiza matumizi ya mziki laini na mziki nyororo Inasisitiza maingiliano na maathiriano katika ya mwalimu, mwanafunzi na jamii Wanakaza kwamba kujifunza lugha ni kujifunza kuwasiliana. Kujua lugha kwa hakika sio kujua kanuni za lugha ile bali ni kujua namna ya kuwasilianana watu wa jamii ile kwa kuzingatia mikitadha mbalimbali ambamo lugha hiyo inatumika Ni nadharia ambayo imeshaididiwa na wataalam wengi akiwamo Noamy Chomsky Hii ndiyo nadharia ambayo inafaa kutumia kwa ajili ya kujifunza lugha Hapa inamaanisha uwezo alio nao mtu wa kutumia lugha Fulani.Viwango hivi viliwekwa na shirika/taasisi moja isiyokuwa ya kibiashara wala kiserikaliliitwalo Interagence Language Round Table (ILRT)Kulingana na shirika hili wajifunzaji lugha wako katika viwango vitatua) Wanafunzi wa daraja la msingi (Kisw.DAMSA) Beginners Levelb) Wanafunzi wa daraja la kati (DAKATI)Intermediate Levelc) Wanafunzi wa daraja la juu (DAJUU) Advanced Levela) Wanafunzi wa daraja la msingi (Kisw.DAMSA) Beginners LevelDaraja limegawanyika katika viwango hivi Kiwango cha 0- mwanafunzi hawezi kabisa kuzungumza lugha Kiwango cha 0- mwanafunzi amekaririshwa tu mahitaji muhimuakibadilishiwa tu basi AmepoteaKiwango cha 1- mwanafunzi anaweza kusitahimili mazungumzo ya ana kwa ana ila hawezikuanzisha mazungumzoKiwango cha 1- huyu anaweza kuanzisha mazungumzo yeye mwenyewe, hata hivyo nikwa ajili ya kukidhi matarajio yakeb)Wanafunzi wa daraja la kati (DAKATI)Intermediate LevelDaraja la 2-lugha si kamilifu lakini anaeleweka kwa urahisiKiwango cha 3-anaweza kuzungumza lugha kwa muundo sahihi, ana msamiati wa mazingirafulani fulani tu ili kukidhi mahitaji ya kitaalumaAnaweza kukithi mahitaji ya kitaaluma2 Lugha yake si kamilifu lakini anaweza kueleweka kwa urahisi3 mwanafunzi ana uwezo wa kuzungumza lugha kwa usahihi, ana msamiati toshelevu kwamazingira fulani fulani tu.3 mwanafunzi ana uwezo wa kuzungumza lugha kwa muundo sahihi na ana uwezo wakukidhi mahitaji ya kitaaluma4 mwanafunzi ana uwezo wa kutumia lugha kwa usahihi na ufasaha katika viwango vyotevya lugha. Yaani fonolojia-matamshi, sintakisia-miundo, mofolojia-maumbo11

Huweza kutoa maana ya viambo mbalimbali kulingana na muktadha4 uwezo wa mzungumzaji wa kiwango cha juu kabisa katika mawanda yote lugha: yaanifasihi na isimuAna uwezo wa kutumia kwa kuzingatia utamaduni wa lugha husikaAnaelekea kulingana na wazawa wa lugha husika5 usitadi wa lugha alio nao ni wa kiwango cha mmilisi wa lugha aliyeboboeaAna sifa za kudhihilisha wakati wa lugha anayojifunza.Suala la uteuzi wa vitabu vya kufundishia lina ugumu unaotokana na mambo yafuatayo:Yaani malengo tofauti ya: Malengo tofauti ya wanafunzi Malengo tofauti ya taasisi Malengo tofauti ya waajiri Malengo tofauti ya waalimu Malengo tofauti ya wazazi/waleziTutafafanua utofauti huo kwa namna ifuatayo: Malengo tofauti ya mwanafunzi:-mfano viwango tofauti vya wanafunzi kitabia, kiuchumi, kiuelewa, kiutamaduni,kiumilisi viwango tofauti za wanafunzi mfano kiwango cha kati,juu nktofauti za kimaamzi. Mfano taasisi moja tu ihusike katika uandaaji wa vitabu vyakufundishia mfano wizara ya elimuuzingatizi tofauti wa vitabu. Mfano,bei, mwonekano, upatikanaji wakeMalengo ya kozi inabidi yaangaliweWanafunzi walengwa ni akina nani?Mkabala utakaotumia kufundishiaStadi za lugha. Je kitabu kimekidhi stadi zote za lugha?Ubora wa mazoezi yaliyotolewa ndani ya kitabuMfuatano wa masomo/mada. Ngumu? rahisi? NkMsamiatiHali ya jumla ya kiisimu jamii. Je kitabu kimetumia lahaja, lugha rasmi, vigezo vyakiutamaduniMuundo mzima wa kitabu. Chapa yake ni ndogo au kubwa?a)b)c)d)Kila somo/kitabu kiwe na lengo mahususi la kumsaidia mwanafunzi kuwasilianaKila kitabu kiwe na matini ya lugha kama izungumzwayo na wazawaKila kitabu kiwe na kielelezo cha mazingira halisi. Mfano salamuMsamiati na sarufi ukidhi matakwa ya wanafunzi12

e) Utumizi wa vilelezo halisi kama vile picha,magazeti, tangazo, kadi nkf) Kila kitabu lazima kiorodheshe sauti zilizo katika lugha husika ili awezekuzielewa.UCHAMBUZI WA DOSARIMaana yake: Uchambuzi wa dosari ni njia ya kuainisha, kupambanua na kufafanua dosari mbalimbaliza wajifunzaji wa lugha ya kigeni/lugha ya pili Suala la uchambuzi wa dosari liliasisiwa na Corder (1967) ambapo yeye anaeleza maanaya dosari kuwa ni ukiukwaji wa kanuni na taratibu za lugha lengwa Mambo yanayoshughulikiwa na wanausasanyuzi; wanashughulikia mambo makuumannea) Jinsi mjifunzaji anavyoilewa lugha ya kigeni anayojifunzab) Jinsi mjifunzaji anavyojifunza lugha ya kigeni/mbinu anazotumiac) Matatizo anayokabiliana nayo wakati anajifunza lugha ya kigenid) Kung‟amua mchakato/kutambua michakato inayotumiwa katika kujifunza lughaya kigeni UMUHIMU WA DOSARI/DHIMA YA DOSARI KWA WAJIFUNZAJILUGHA YA PILIDosari zinazofanywa na wanafunzi wanaojifunza lugha ya kigeni hutumiwa kama kiookinachoakisi hali halisi iliyofikiwa na wajipatiaji wa lugha ya pili.Dosari hizi humpatia mwalimu nafasi ya kutathimini jitihada zilizofikiwa na wanafunziwake kwa minajili ya kuboresha au kuendeleza mbinu za ujifunzaji lugha na humsaidiamwalimu kubadilisha vifaa anavyotumia katika ufundishaji.Kwa ujumla umuhimu wa dosari unaangaliwa katika namna kuu nnea) Kwa upande wa mwalimu Huonyesha jitihada zilizofikiwa na wanafunzi na kusaidia kuboreshab) Kwa watafiti Huonyesha jinsi lugha inavyopatikana/inavyoamiliwac) Kwa mwanafunzi Humsaidia mwanafunzi kujua ruwaza/partern ya maendeleo yamwanafunzi alipofikiad) Kwa waandaa mitalaa Huwasaidia kuboresha uandaaji wa vitabu na machapisho mbalimbali kwakujifunzaAINA ZA DOSARIAina hizi za dosari zimeainishwa kutokana na mbinu wanazotumia wanafunzi kujifunza lugha.1. Dosari majumui/majumuisho Hizi ni dosari ambazo mwanafunzi hutumia kanuni ya jumla ya lugha ya kwanza nakuitumia katika lugha ya pili. Hii inasabisha kukiuka matumizi ya lugha lengwa.Mfano katika lugha ya kiingereza vitenzi vingi huongeza “ed” mwanafunzi wa13

2.3.4.5.mswahili wa kiingereza anaweza kupata shida kwani anaweza kuwa anaongeza edkatika kila kitenzi jambo ambalo sio sahihi.Uepukaji/avoidance Ni ule utaratibu wa mjifunzaji lugha ya kigeni kujaribu kuepuka matumizi yakanuni/maumbo/miundo fulani ya lugha. Kwa mfano mwanafunzi anajaribukuepuka matumizi ya neno fulani anatajaribu kuliepuka hilo neno na kutumia nenolingine jambo ambalo litasababisha makosa. Hata hivyo si rahisi kujua kama mtu fulani amekwepa matumizi ya neno fulaniUrahisishaji Mwanafunzi anapoamua kurahisisha muundo wa lugha fulani hujikuta katikadosariUhawilishaji Uhamishaji wa miundo na kaida za lugha ya kwanza kwenda lugha ya pili.Miundo hii inapohamishwa basi hukiuka miundo ya lugha ya pili. Kwa mfano baadhi ya jamii ya watanzania hukiuka sana kanuni za Kiswahili.Mfano Wanyakyusa wa hawawezi kusema “chama” bali “kyama” pia Wakingahawawezi kusema “viatu” bali wanasema “fyatu”Utumizi ziada/over use Ni kuongeza matumizi yasiyohitajika katika utumizi wa lughaMISINGI YA UAINISHAJI WA DOSARIHapa ni kwa kuzingatia Nyanja kuu za lugha:a) Dosari za kifonolojia/ukiushi wa matamshi-lugha zingine zina toni zingine hazina.b) Dosari ya kimaumbo/kimsamiati-yaani upangaliaji wa vipashio vinavyounda maneno.Mfano uwingi wa nomino za kiingereza hupachikwa mwisho tofauti kabisa na lughaya Kiswahili ambapo haitabiliki. Mfano pia katika lugha ya Kiswahili neno mojalinaweza kuwa na sifa ya kuwa sentensi, mfano “ninasoma” jambo ambalo kwakiingereza haiwezekani kuwa neno moja “ I read”c) Dosari za kimuundo-taratibu tofauti tofauti zinazotumika kuunda vipashio. Kila lughaina utaratibu wake. Mfano. My brother-yangu kaka-mfumo huo hauwezekani kuwasawad) dosari za kimaana/kisemantiki- maana huwa ni tofauti tofautie) Dosari za kipragmatiki-hii ni miktadha mbalimbali mfano sokoni, kanisanidosari kulingana na athari za kimawasilianoNi uainishaji wa dosari kulingana na uelewekaji/kutokueleweka kwa ujumbeuliotolewa na mjifunzaji lugha. Kwa kuzingatia kigezo hiki tunapata aina mbili zadosari.1. Dosari za kimalimwengu/global errors-ni dosari ambazo zinafanya usemiuliotolewa na mjifunzaji lugha kutoeleweka kabisa2. Dosari za kienyeji/local errors-ni semi zinazotolewa na mjifunzaji wa lugha yapili ambazo haziko sahihi lakini zinaeleweka na msikilizaji. Mfano “I angry”mfano mwingine ni “ninataka kura”-akiwa jikoni au akiwa katika jukwaaanasema “ninataka kula”- hizi zinaeleweka na wasikilizaji japo haziko sahihi.USHUGHULIKIAJI WA DOSARI ZA WANAFUNZI14

Kila mwanafunzi wa lugha ya pili huwa ana dosari katika kujifunza lugha ya pili. Nijambo la msingi kushughulikia dosari za wanafunzi, lakini angalia ni wakati ganiushughulikie dosari hizo, hii ni kulingana na muktadha wa darasa: aina ya wanafunzi;haiba yao, mihemko, aina ya dosari, umri n.k. Hata hivyo ikiwezekana dosari hizo ziwezekushughulikiwa ili kusaidia zisijirudie rudie. Wataalamu wengine wanaona kwamba dosari zisishughulikiwe. Mfano Krashen naTerrell(1983) husema kuwa mwanafunzi aachwe mwenyewe atazidi kugundua dosarihizo na atashughulikia mwenyewe. Kathleen Bailey (1985)anapendekeza uamuzi wa aina sabaa) Puuza dosari hizob) Dosari zishughulikiwe papo kwa papoc) Kuhusisha wengine katika kurekebisha dosari hizo. Mfano miongoni mwa wanafunzi haohao unaweza kuhusisha na wakakosoana wenyewed) Kuhusisha wanafunzi mahususi-yaani kumtumia mwanafunzi wa karibu na mwenzakekumsahihisha mwingine.e) Kumrudia mfanyaji dosari/ mfano unaweza kumwambia “unaweza kufikiri zaidi juu yahilo?”f) Kuwaruhusu wanafunzi wengine kutoa tathmini.g) Kumpa nafasi ya kujaribu tena na tena mfanyaji wa dosari baada ya vitendo fulanikufanyika ndani ya darasa.Mwisho wa yote lazima vitu vifuatavyo viwe vimejitokeza:1. Usahihi na uhalali wa dosari uwe umedhihilika2. Sehemu na mahali dosari imefanyika iwe imebainishwa wa

KI 214 UFUNDISHAJI KISWAHILI KWA WAGENI MBINU ZA UFUNDISHAJI KISWAHILI KWA WAGENI I. Malengo ya ufundishaji lugha kwa wageni Lengo kubwa ni kwamba ili mwanafunzi aweze kujua lugha hiyo kwa stadi zote za lugha ile. Stadi za lugha ni 1. Kusikiliza 2.kuzungumza

Related Documents:

KCSE-KISWAHILI 102 KISWAHILI Madhumuni yaUjumla (a) Kuendeleza mafunzoya Kiswahli yaliyo funzwa katika shule za msingi. (b) Kukuza uwezo wa mwanafunzi katika (i) Kujieleza wazi na kimantiki (ipasavyo kwa mtiririko wa mawazo) kwa kuzungumza na kuandika. (ii) Kusoma kwa ufahamu.

KCSE-KISWAHILI 102 KISWAHILI Madhumuni yaUjumla (a) Kuendeleza mafunzoya Kiswahli yaliyo funzwa katika shule za msingi. (b) Kukuza uwezo wa mwanafunzi katika (i) Kujieleza wazi na kimantiki (ipasavyo kwa mtiririko wa mawazo) kwa kuzungumza na kuandika. (ii) Kusoma kwa ufahamu.

Kiswahili dialects are endangered by, among other factors, the onslaught of standard Kiswahili, English, and Sheng, and so they are likely to be dying. The paper holds the position that the Kiswahili dialects are vital for the development of standard Kiswahili and, therefore, their endangerment is the endangerment of standard Kiswahili.

Introduction to Kiswahili Poetry KSX 2102 Kiswahili Oral Literature KSX 2104 (with Mr Innocent Yerindabo) Introduction to Kiswahili Novels KSX 2202 History and Development of Kiswahili KSX 3101 Kiswahili Teaching Methods KSX 3201 Drafts Reviewed: Advanced Proficiency in Kiswahili KSX 1102 by Boaz Mutungi.

Tasnifu hii inahusu tathmini ya mitaala ya Kiswahili kwa shule za sekondari imuandaavyo mwanafunzi kumudu somo la isimu Chuo Kikuu. Sura hii ya kwanza, inatoa maelezo yanayohusu lugha ya Kiswahili kwa ufupi, pia maana ya mtaala imelezwa ikiwa ni pamoja na tofauti iliyopo kati ya mtaala na muhtasari wa somo.

Lugha ya Kiswahili. Changamoto tuliyonayo ni kwa Viongozi wengine kuiga mfano huu na Watanzania wote kuendeleza kazi hii nzuri iliyoanzishwa na Viongozi hawa. Kukua kwa Lugha ya Kiswahili sio tu kutaitangaza Nchi yetu, lakini vilevile, kutatoa ajira kwa Walimu wa Kiswahili

unaokidhi matakwa ya silabasi mpya ya Kiswahili kwa ajili ya shule za sekondari, na umetayarishwa kwa ustadi na . Ijaribu na Uikarabati: Marudio ya KCSE Kiswahili, Ipara & Waititu: 700.00 Fani ya Isimujamii kwa shule za Sekondari, Ipara & Maina: 420.00 Fani ya Fasihi Simulizi kwa shule za Sekondari, Assumpta:

Introduction to AutoCAD Academic Resource Center . What is CAD? Computer Aided Drafting Autodesk is the most popular drawing program Many student versions available for free online at students.autodesk.com o AutoCAD o Architecture o Mechanical o Revit o Inventor o Civil o MEP o etc. Capabilities: o 2D line drawings o 3D constructions o Rendering o Part Assemblies . Workshop Goals .